سفری به دنیای چوب

میخوام دعوتتون کنم به یه سفر رویایی به دنیای چوب وصنایع دستی چوبی، از بوی خوش چوب تازه گرفته، تا مشاهده یه اثر فاخر چوبی که زاده دست استادکار ماهره که کلی ذوق و انرژیش رو به خرج داده تا یه اثر از ذهن به چوب منتقل بشه؛ لذت ببرید.
توی این سفر با هم مرور میکنیم:

صنایع دستی چوبی چیا هستن؟

صنعت چوب یکی از صنایع ظریف دستی بحساب میاد، که  بنا به اقلیم و وجود نوع چوب اون منطقه، هرجا که فراوونی چوب در ایران باشه، بعنوان صنایع دستی محلی اون منطقه شناخته میشه.
صنایع دستی چوبی، تنها از تنه درخت ساخته نمیشه؛ بلکه گاها ساقه، ریشه و یا برگ درخت یا گیاهی خاص هم مورد توجه شخص هنرمند قرار میگیره، و بعنوان مواد اولیه صنایع دستی چوبی ساخته و پرداخته میشه.

تعریف صنایع دستی چوبی

وقتی از واژه صنایع دستی چوبی، صحبت می کنیم؛ ذهن ناخودآگاه ما، از کودکی، درها و پنجره‌های خونه مادربزرگ و تک‌تک وسایل مورد استفاده روزمره را به یاد میاره. از مداد چوبی  تا کفگیر و ملاقه چوبی تا برسه به یه جعبه قشنگ منبت کاری؛ یا سایر هنرهای چوبی مثل: معرق، خاتم، مشبک، سوخت روی چوب و حصیربافی و سازهای مختلف و… .
شاید برایتان جالب و قابل تأمل باشه که بدونید اولین ساخته‌های چوبی در تاریخ، توسط زنان اختراع شده، که این وسایل، نیاز روزمره انسان نخستین بودن، مانند داس، سبد، و … .
همچنین جالبه که بدونید که در کیهان، چوب از بسیاری موادی که برای ما انسان‌ها در زمین بسیار ارزشمند و زینتی هستند (مانند طلا یا الماس) با ارزش‌تر و بسیار کمیاب‌تره. چراکه تاکنون هیچ نشانه‌ای از حیات فرازمینی مشاهده نشده؛ بنابراین احتمال وجود درخت در نقاط دیگر کیهان بسیار کم هست.

اما برگردان واژه صنایع دستی چوبی به انگلیسی:
wooden handicrafts
و صنایع چوبی به انگلیسی
woodcraft

بهترین صنایع دستی چوبی

صنایع دستی چوبی؛ به دلیل اینکه در حوزه های مختلف موردتوجه قرار گرفته و نوع بافت هر قسمت از چوب؛ جوابگوی نوع خاصی از نیازهای روزانه ماست. از جعبه تی بگ تا سازهای دستی و سفره حصیری و… و در هر مرحله از زندگی جوابگوی نیاز ما بعنوان بهترین صنایع دستی چوبی بوده است.

پس هر نوع از صنایع دستی چوبی، در قالب جوابگویی به نیاز مخاطب خودش میتونه؛ هم بهترین صنایع دستی چوبی باشه و هم بنا به نیاز جامعه و عرف و گاهی صنعت مد در اون منطقه بعنوان پرفروش ترین صنایع دستی چوبی قرار بگیره.

به عنوان مثال: زمانی هنر ساز های سنتی مخصوصا سه تار و تار مورد توجه طراحان دکوراسیون داخلی قرار گرفت؛ و باتوجه به طراحی پست مدرن و گاها سنتی در طراحی های خودشون حتما از یکی از سازها استفاده میکردند و یا استفاده از مبلمان حصیری و یا مبلمان سراسر چوبی و خراطی یا منبت کاری شده.

و حتی حالا که محصولات حصیری بسیار ترند شده و موردتوجه عموم مردم در قالب سفره های حصیری، روگلدونی جاقلمی، جا رختی، دکور حصیری و…قرار گرفته.

خب مسلما با بالا رفتن نیاز جامعه به یه کالا اون محصول بعنوان محصول پرفروش چوبی شناخته میشه. اما نکته ای که برای خرید صنایع دستی چوبی باید بدونید اینه که قیمت صنایع دستی  مختلف باتوجه به نوع صنعت متغیره و دست خریدار هنردوست برای خرید انواع محصولات چوبی در بازه های قیمت های مختلف از گرونترین تا ارزونترین صنایع دستی چوبی کاملا بازه و محدودیتی نداره.
نکته دیگه برای خرید این صنایع؛ انتخاب فروشگاه مطمئن هست و اگر خرید اینترنتی هم دارید این نکته حائز اهمیت هست که دقیقا اونچه که انتخاب و خرید می کنید با محصولی که بدستتون میرسه مطابقت داشته باشه.

همینطور فروشنده موقع تحویل کالای چوبی، حتما از بسته بندی مناسب استفاده کنه، که موجب آسیب دیدگی شئ چوبی نشه؛  چرا که بعضی از صنایع چوبی حساس و ظریف هستند که اگر بسته بندی مناسب نداشته باشند موجب خط و خش و یا شکستگی میشه مثل صنایع نازک کاری یا خاتم کاری که بسیار ظریف هستند.

نکته دیگه اقتصادی؛ یسری محصولات مخصوص مناطق خاصی هستند مثل رشت که انواع صنایع دستی چوبی معرق، منبت و خاتم کاری و… هست که پیشنهاد ما برای خرید حضوری گذر به بازار چوب فروش های رشت هست و اگر امکان خرید حضوری ندارید  فروشگاه صنایع دستی چوبی سلدا  امکان خرید محصولات چوبی نه تنها رشت بلکه حصیر سیستان و بلوچستان و تزئینات چوبی از هندوستان و… رو برای مخاطبان خودش فراهم نموده.

صنایع دستی چوبی دکوری

صنایع دستی چوبی دکوری رو شما از دست ساخته های خودتون با ابتدایی ترین مصالح و دور ریختنی هایی مثل چوب بستنی می تونید بسازید . از نگاه دیگه برای دیدن اثر هنری چوبی در قسمت های مختلف منزل، در ادامه همین مطلب انواع سبک های طراحی داخلی و صنایع دستی دکوری چوبی رو برای شما به نمایش میذاریم تا بنا به سلیقه خودتون برای تغییرات فصلی خونتون ازاین صنایع دستی دستساز ایده و الهام بگیرید.

انواع صنایع دستی چوبی

همونطور که قبلا هم صحبت کردیم انواع صنایع دستی باچوب بنا به سلیقه و انتخاب شما متفاوت هست؛ صنایع دستی چوبی رومی‌تونیم به دو دسته کلی تقسیم کنیم:

بیشتر بدونید : مقاله صنایع دستی ایران

صنایع دستی  چوبی کاربردی

این محصولات برای استفاده‌های روزمره ساخته می‌شن. از جمله صنایع دستی چوبی کاربردی به موارد زیر می تونیم اشاره کنیم :

• مبلمان چوبی

• ظروف آشپزخانه چوبی

•  ابزارآلات چوبی

صنایع دستی چوبی هنری

این محصولات با هدف زیبایی‌شناسی و هنری ساخته می‌شن. که به طور خلاصه در ادامه به معرفی چندنمونه صنایع چوبی دستساز اشاره میکنیم.

پیکر تراشی (احجام چوبی سنتی )

پیکرتراشی چوب یکی از انواع شاخه های صنایع دستی چوبیه که در اون پیکر تراش از آناتومی عمومی بدن انسان و پرندگان و حیوانات، احجام هندسی، و نمونه های طبیعت را در حالات مختلف طراحی و با استفاده از ابزار و چوب مناسب طرح های مختلفی رو به چوب انتقال میده و پیکر تراشی انجام میده و آثار فاخر تاریخی از خود به یادگار میذاره. این آثار از گذشته و غار نشینی تا پیکره های چوبی هخامنشی وجود داشته و به تازگی هم شهرداری های مختلف بجای قطع درختان خشک از این صنعت برای بهبود فضای شهری استفاده می کنند.

خراطی چوب

خراطی چوب از جمله صنایع چوبی دستی ایران هست، که از گذشته های دور متداول بوده و جبهه خود را در این عرصه بخوبی حفظ کرده. عمدتا این صنایع چوبی رو در نقاط پر چوب کشور میتونیم به وفور مشاهده کنیم. هنر خراطی ترکیبی از حرکات دورانی دستگاه و تراشکاری هایی به سبک متقارن و افقیه؛  که امروزه ابزارهای برقی و فلزی مدرن جای ابزار چوبی قدیمی رو گرفته اند ، که سرعت و آسودگی کار طراحان رو هم بالا میبره. توی هنر خراطی معمولا از چوب های (نرم و مرطوب) مثل: چوب سفید ،گردو، چنار، توسکا، بید و… استفاده می کنند. این صنایع دستی توجه بسیاری از جهانگردان و مسافران مناطق مختلف رو به خودش جلب کرده تا بخشی از هنر ایرانی رو به رخ بکشه.

خاتم کاری

خاتم هنر آراستن سطح اشیاء با مثلث های کوچیک  با طرح های مختلف به صورت اشکال منظم هندسی هست. این شکل های هندسی رو با قرار دادن مثلث هایی کوچیک در کنار هم نقشبندی می کنند؛ و می تونیم بگیم که کار خاتم نقشه های هندسی تشکیل شده از مثلثهای متساوی الاضلاعیه که از عاج، استخوان،مفتول برنج و چوب ساخته و معمولا به ضخامت دو میلیمتر در سطح اشیاء چسبونده می شن .

معرق کاری

یکی از زیباترین هنرها و ظریف ترین کارها بر روی چوب معرق کاریه. ابتدا از طریق برش با سوزن به طور ظریف و دقیق طرح های چوبی خاصی بوجود میاد.  قدم بعد روغن کاری می شود تا براق بشه. چوب هر درخت به طور طبیعی دارای رنگ مخصوص به خود هستش؛ که از این ویژگی برای ایجاد رنگ و بافت متفاوت توی این رشته  استفاده می شه. معرق در کلمه به معنی وصله هست .

این هنر بیشتر برای تزئین به کار میره! از جمله مهمترین محصولات اون می تونیم به سطح روی میز، انواع تابلوهای نقاشی و خطاطی که به صورت معرق کاری چوب هستن، تزئین لوازم چوبی مثل کتابخونه و بوفه و… اشاره نمود. این شاخه ی صنایع رو می تونیم به عنوان یکی از رشته های مهم در کارگاه های کوچیک و یا مشاغل خونگی به شمار بیاریم.

منبت کاری

از جمله هنرها و صنایع چوبی دستیه،که نقش و نگارهایی به صورت برجسته به تصویر می کشه و از کنده کاری روی چوب بوجود میاد. اولین تاریخچه ی منبت کاری به گذشته های دور برمیگرده که با ابزار های ساده روی چوب ها کنده کاری انجام می دادند. البته به دلیل شرایط آب و هوایی مختلف و عمر نه چندان زیاد چوب مورد آسیب قرار گرفته و مقاومت خودشون رو از دست داده بودن .

مشبک کاری

یکی از صنایع دستی کاربردی مشبک چوب هست. مشبک کاری عموما با سایر هنر های مرتبط با چوب (خصوصا منبت) همراه میشه. برای اجرای مشبک کاری، اول طرح مورد نظرشون روی چوب پیاده میکنند. مرحله بعد قسمتهای منفی طرح رو به کمک ابزارهایی مثل: مغار و اره مویی خارج می کنند، تا طرح اصلی به صورت مشبک باقی بمونه. معمولا طرح باقی مونده رو هم منبت کاری میکنند تا طرح ، بُعد پیدا کند و جذابتر بشه.

حصیربافی

از شاخه های صنایع دستی چوبی که به ویژه بین روستاییانی که در کنار دریا و رودخانه زندگی می کنند، رواج بیشتری داره. علت رواج این هنر در این مناطق گیاهان خودروییه که در این مناطق و به ویژه در کنار مرداب ها رشد میکنند.

مواد اولیه ی حصیربافی؛ ساقه ی گندم، برنج، درخت نخل، گیاهانی مثل بامبو و ارغوان و… ست. توی ایران این صنعت مختص شهرهای جنوبیه که درخت های نخل دارن.

البته توی جاهای دیگه هم تولید می شه اما بیشترین سهم اون مربوط به مناطق جنوبیه که از برگ درخت خرما انواع سبد، زیرانداز، ظرف و سفره می سازند. مرواربافی، چم بافی، سبد بافی و ترکه بافی از زیرشاخه های حصیربافی اند.

ارسی

یه مدل پنجره چوبیه که طرح ها و ابعاد مختلف در کنار شیشه های رنگیه . امروزه دیگه ساخت اون کم شده و فقط برای زیبایی و دکور و در مقیاس کمتر از سابق تولید می شه.

از مهمترین خواص این پنجره ها می تونیم به زیبایی و نقش هندسیشون اشاره کنیم. به علت ریز بودن شبکه های این پنجره و شیشه های رنگی، علاوه بر اینکه نور از بیرون به داخل اتاق وارد می شد، امکان دید از بیرون به داخل اتاق را کم می کرد و به علت ریز بودن شبکه های این پنجره و شیشه های رنگی، علاوه بر اینکه نور از بیرون به داخل اتاق وارد میشد، امکان دید از بیرون به داخل اتاق را کم می کرد و به همین دلیل توی خونه های قدیمی بسیار محبوب بود.

از جمله این خونه ها شامل خونه های قدیمی کاشان، یزد و اصفهان پنجره های زیبایی از نوع ارسی وجود دارد.

سوخت روی چوب

برای هنر سوخت روی چوب، قالب های مختلفی از جنس فولاد یا برنج تهیه می کنند که این قالب ها نقوش سنتی مورد نظر سازنده رو داره؛ و با داغ کردن این قالب ها بر روی آتش و فشردن اون بر روی چوب و انتقال اثر این سوختگی آثار هنری منحصربفردی بوجود میاد، که موارد مصرفی مثل رویه ی میز و مبلمان و جعبه جواهر و … داره.

نازک کاری

یکی از صنایع دستی زیباو منحصربفرد ایران نازککاری روی چوبه.

نازک کاری روی چوب، از جمله رشته های متنوع و با ارزش چوبه که طی اون، چوب بر اساس طرح و نقش مورد نظر، روکش میشه. با این تکنیک ، محصولات ظریف و نازک چوبی در نهایت ظراف و با دقت و زیبایی تولید میشه.

سازهای موسیقی

سازهای موسیقی، جز مهجورترین این رده بشمار میره. انواع سازهای سنتی موسیقی مثل سنتور، تار، سه تار، ویولن، کمانچه، فلوت و غیره از چوب های بادوام و مناسب ساخته میشن.

نوع چوب به کار رفته و استادکار یا کارگاهی که تولید کننده ی این سازها ست.  از جمله ی مهمترین عوامل کیفیت ساخت ساز بشمار میروند . برای تکمیل ساخت یک ساز در کنار چوب از پوست حیوانات و سیم هم استفاده می کنند.

سوالات متداول

صنایع دستی چوبی چیه؟

به محصولاتی که از چوب ساخته  و دارای ارزش هنری یا فرهنگی گفته میشه. این محصولات می‌تونن از ساده‌ترین وسایل مثل قاشق و چنگال تا پیچیده‌ترین آثار هنری مثل مجسمه‌های چوبی را شامل میشن.

تاریخچه صنایع دستی چوبی در ایران به چه زمانی بازمی‌گردد؟

به هزاران سال پیش بازمی‌گردد. در دوران باستان، ایرانیان از چوب برای ساخت انواع ابزار و وسایل، از جمله خانه‌ها، کشتی‌ها، و وسایل جنگی استفاده می‌کردن. همچنین در دوران اسلامی، در ایران به اوج شکوفایی خودش رسید.  این دوران، هنرمندان ایرانی آثار چوبی زیبایی را خلق کردن که از جمله آن‌ها می‌تونیم به منبت‌کاری، خاتم‌کاری، و مشبک‌کاری و … اشاره کنیم.

انواع صنایع دستی چوبی کدامند؟

صنایع چوبی را می‌تونیم به دو دسته کلی تقسیم کنیم:

 کاربردی: جهت استفاده روزمره ساخته میشن، مثل: قاشق – چنگال، مبلمان، و ظروف.

 تزئینی: برای زیبایی و تزئین ساخته میشن؛ مانند: مجسمه‌،  تابلوهای چوبی، و وسایل دکوری.

مراکز مهم تولید صنایع دستی چوبی در ایران کدامند؟

مراکز مهم تولید  در ایران عبارتند از: اصفهان، شیراز، تبریز، کاشان، یزد، کرمان، کردستان، گیلان، مازندران

اهمیت صنایع دستی چوبی چیست؟</span>

از نظر فرهنگی، اقتصادی و گردشگری اهمیت زیادی دارن؛ صنایع دستی چوبی نشان‌دهنده‌ی هویت و فرهنگ یک منطقه هستند.

از نظر اقتصادی، می‌تونن منبع درآمدی برای هنرمندان و صنعتگران باشند، از نظر گردشگری هم، می‌تونن جاذبه‌ای برای گردشگران باشند.